Mitsubishi Motor Sürücü

FR-D720S ve FR-D740 Serisi
Örnek Uygulama Alanları
Basit Uygulamalar
Konveyör Motorları
Küçük Fan ve Pompa Motorları
Şişirme Makinaları

FR-E720S ve FR-E740 Serisi
Örnek Uygulama Alanları
Orta Düzey Uygulamalar
Tekstil Makinaları
Vinç Uygulamaları
Sarım Uygulamaları

FR-F740 Serisi
Örnek Uygulama Alanları
Klima Sistemleri
Fan Pompa Uygulamaları
Kompresör Uygulamaları
Arıtma Tesisleri

FR-F840 Serisi
Örnek Uygulama Alanları
Klima Sistemleri
Fan Pompa Uygulamaları
Kompresör Uygulamaları
Arıtma Tesisleri

FR-A840 Serisi
Örnek Uygulama Alanları
Ağır Şart Uygulamaları
Ekstrüder Uygulamaları
HVAC Uygulamaları
Asansör Uygulamaları

Mitsubishi Motor Sürücü, İnverter, Frekans Kontrol Cihazı, Hız Kontrol Cihazı, Motor Driver, Frekans Sürücüsü

Düşük maliyet
Klasik fanlı ya da pompalı sanayi tipi standart bir motorun fiyatı sadece birkaç yüz Euro’dur. Ancak, bu tip bir motor çalışma ömrü boyunca yüz binlerce Euro değerinde elektrik tüketir. İnverter kullanımı bu sarfiyatı oldukça düşürür Frekans inverterleri, otomasyon teknolojisinde kabul gören ve sıkça kullanılan iyi bir örnektir. İnverterler mühendislere motor hız ve moment performansı üzerinde daha fazla kontrol sahibi olma imkanı verir. Ayrıca, inverterler enerji giderlerini azaltmanın basit ama önemli bir yoludur. Günümüzde tüm dünya çapında pek çok uygulamada on iki milyondan fazla Mitsubishi frekans inverterleri kullanılmaktadır.

Standartlara uyum
Uluslararası standartlara uyma taahhüdümüz, Mitsubishi inverterlerin tasarımında bize yol göstermektedir. Avrupa’nın CE, Amerika’nın UL ve CUL, Rusya’nın GOST gibi sertifikaları ve yükleme onayları bu standartlardan bazılarıdır. Bu sertifikalar, inverterli makina ve sistem satan ihracatçılara yardımcı olurlar.
Mitsubishi inverterler güven ve performans demektir. IMS Müşteri Memnuniyeti Kurulunun Mitsubishi inverterlerinin güvenilirliği ve teknolojisine iki yıl üst üste tam not vermesinin nedeni de budur.

Her konuda akıllı çözümler
Mitsubishi’nin dört tip inverteri vardır:
Basit, Ekonomik, Esnek ve Gelişmiş. Bu modellerin her biri en iyi kontrol ve performansı sağlamak için tasarlanmıştır. Ayrıca, seçilen modele bağlı olarak, Mitsubishi inverterler aşağıdaki network’ler ile kullanılabilir: RS 5, ModbusRTU, ModbusPlus, Profibus/DP, CC-Link, CANopen, DeviceNet, LONWorks, SSCNET ve Ethernet. Bu yaygın haberleşme yeteneği, inverterin daha kapsamlı otomasyon sistemlerine entegrasyonunu kolaylaştırır.

Mitsubishi’nin geniş yelpazeye sahip frekans inverterleri kullanıcıya çok çeşitli faydalar sunarak her sürücü uygulamasına özel mükemmel çözüm bulunmasını kolaylaştırır. Mitsubishi Frekans İnverterlerinin çoğunda %200’luk aşırı yük kapasitesi standarttır. Bir başka deyişle, bu cihazlar aynı güce sahip rakip inverterlerin iki katı performansa sahiptir. Mitsubishi Electric inverterlerinde aynı zamanda aktif akım sınırlandırma özelliği mevcuttur. Bu fonksiyon, kullanıcıya akım vektör sisteminin mükemmel cevap özelliklerini sunarak zorlu sürücü uygulamaları için gereksinim duyduğu güveni sağlar.

Sistem aşırı akımları anında saptar ve hızlı şekilde cevap vererek bunları otomatik olarak sınırlandırır ve böylece motorun akım eşiğinde normal çalışmaya devam etmesini sağlar. Mitsubishi inverterler aynı zamanda Profibus/DP, DeviceNet, CC-Link, CANopen, LON Network, RS 485/Modbus RTU gibi sanayi tipi standart haberleşme ağlarına bağlanarak, frekans inverterlerin otomasyon sistemlerine entegrasyonunu sağlar.

Mitsubishi inverter’ler, minimum güç tüketimi ile maksimum sürücü kapasitesi kullanımı sunan ve enerji tasarrufu sağlayan ünitelerdir. Akı optimizasyonu ile bağlı bulunan motorun ihtiyac duyduğu kadar manyetik akı sağlanarak optimum verim sağlanır. Genellikle motorların gerilim/frekans kontrol sistemini kullanmalarından dolayı bu durum özellikle düşük hızlarda çok önemlidir.

Mitsubishi hız kontrol cihazlarını uygulamanız ne tip olursa olsun tercih edebilirsiniz. Son 30 yıldır bu derece problemsiz endüstriye hizmet verebilen sürücü markası çok azdır.
Çok fazla seri olması gözünüzü korkutmamalıdır. Yukarıda gördüğünüz hız kontrol cihazlarının çoğu geçmiş dönemde üretilmiş ve daha üst versiyonları ile yoluna devam eden cihazlardır.

HIZ KONTROL CİHAZI NEDİR ? AC SÜRÜCÜ NEDİR?
AC MOTOR SÜRÜCÜLERİ HAKKINDA BİLGİLER

Endüstride hız kontrol cihazlarına aynı zamanda; Ac sürücü,inverter,invertör,frekans konvertörü,hız kontrol rölesi,drive ve bunlara paralel isimler verilmiştir. Aslında hepsi Asenkron motorların hızını kontrol etmeye yarar.

Herhangi bir motorun elektronik olarak hızını kontrol eden tüm elektroniz cihazlara “hız kontrol cihazı” denir.Günümüzde her motor gücü ve voltajı için bir çok marka ve model hız kontrol cihazları üretilmiştir.
Her ne kadar yerli hız kontrol cihazı üreticileri varsa da geçmiş yıllarda dahil olduğumuz gümrük birliği anlaşmaları ile bu imalatçılarımız rekabette zora düşmüşler ve sektörde uzakdoğu imalatı ürünler yoğunluk kazanmıştır.
Ancak endüstrinin hemen hemen her motoru artık ac drive ile kontrol edilmeye başlandığından, makina sektörü belli bir rahatlamaya ve müşterilerde enerji tasarrufu ,üretim kalitesi, motorların daha sağlıklı çalışması gibi birçok faydalar sunmuştur. Gelişen teknoloji ile birlikte boyutlarında da önemli küçülmeler olmuş, şebekeye gürültü veren cihazlar yerini daha sağlıklı yapıdaki cihazlara bırakmıştır.
Hız kontrol cihazları tek başına motor kontrol etme görevinin çok daha üzerinde uygulamalara cevap verebilmektedir. Artık hız kontrol cihazları ile, hız kontrol, tork kontrol, pozisyon kontrol, pompa ve fan kontrol, sabit veya değişken basınç veya ısı kontrol görevleri yüklenmiştir.

Motorumu neden hız kontrol cihazı ile kontrol etmeliyim ? Avantajları nelerdir ?

Kalkış ve duruş rampalarını seçebilirsiniz.
Sürücü, motor ve yük için birden fazla bağımsız hızlanma ve yavaşlama oranını kontrol edebilir. Bu özellikler sürücünün hız kontrol modunda çıkışı arttırmasının veya azaltmasının ne kadar süre alacağını tayin eder.

Ayarlanabilir Hızlanma / Yavaşlama
Sürücüler motorun ve yükün hızlanma ve yavaşlama sürelerini kontrol edebilir. Bu özelliği, hız kontrol modunda iken çıkışın artması veya azalması için geçecek süreyi kontrol eder.

Analog Giriş – Çıkış programlanabilir
Her uygulamanın kendine özel değişik giriş çıkış adetlerine ihtiyacı vardır. Analog giriş çıkışlar genellikle proses sinyallerini okumak ve sürücü durumuna orantılı sinyaller üretmek için kullanılır. Analog giriş çıkışlar
genellikle Gerilim (0-10V) veya Akım (0/4-20 mA) seviyesindedir. Uygulama tarafından ihtiyaç duyulan tip ve adet sürücü ile uyumlu olmalıdır.

Dijital Giriş / Çıkış genişliği
Makina uygulamalarının belirli adetlerde dijital giriş çıkışa ihtiyacı vardır. Dijital giriş çıkışlar genellikle sürücüyü kontrol etmek (Start, stop, jog vs.) ve sürücü durumunu izlemek için kullanılır.

Kritik frekanslara karşı duyarlılık
Bazı uygulamaların, mekanizmaların (şaft, kayış vb) salınımına neden olan mekanik rezonans noktaları vardır. Bu salınımlar hızlı bir şekilde mekanik hatalara neden olabilir.

Ortak DC Bara imkanı
Koordineli bir sistemdeki çoğul sürücüler içeren uygulamalar Ortak DC Bara konfigürasyonunun avantajlarından faydalanırlar. Sürücüler AC şebeke yerine DC Baraları ile birbirlerine bağlanırlar. Bu bağlantı, sürücüler arasında enerji paylaşımını ve daha az komponent kullanılmasını mümkün kılar.

Hız yükseltme – Düşürme
Tam yük torkunda hız referansının düşürüleceği temel hız miktarını belirler. Yükte bir artış olduğunda motor hızının düşürülmesi için kullanılır. Bu fonksiyon normalde Master Follower uygulaması ile ilintilidir.

Dinamik DC Frenleme
Hızlı yavaşlamaya veya duruşlara ihtiyaç duyulan uygulamalar sürücüye geri enerji akışına neden olabilir. Dinamik bir fren bu enerjiyi direnç üzerinde ısıya dönüştürür.

Hızlı Cevap
Yüksek performanslı uygulamalar hemen hemen her zaman hız ve tork komutlarındaki değişimlerle giriş değişimlerine anlık cevap verebilmesini gerektirir. Dinamik cevap ne kadar yüksek olursa, cihaz bu talepleri karşılamak için o kadar muktedir olur.

Çıkış frekansı şebekeden yukarı olabilir
Birçok uygulama motor nominal hızında veya daha düşük hızlarda (tipik olarak 1500 d/dk 50 Hz) çalışmayı gerektirir. Yüksek hızlı değirmen veya sarıcı gibi bazı diğer uygulamalarda bazen özel motorlar ile çok daha yüksek hızlarda çalışmak gerekebilir.

Kablolamada kolaylık
Motorların gerilim izolasyonları üretici firma tarafından belirlenir. Bu izolasyon gerilimi çok düşük ise, motor tarafındaki gerilim yansımaları motorun zarar görmesine neden olabilir. Bu durum özellikle motorun sürücüden uzak bir mesafede olduğunda veya eski bir motor kullanıldığında daha önemli bir hal alır.

Aşırı yük torku
Uygulamalar, başlangıç, hızlanma ve normal çalışma durumlarında değişken miktarlarda aşırı yüklenmelere ihtiyaç duyabilir. Bu aşırı yük kapasitesi sürücü tarafından akım ve motor tarafından tork olarak sağlanmalıdır.

Anlık enerji kesintilerine mukavemet
Sürekli bir prosesi kontrol eden uygulamaların, kısa enerji kesintileri nedeniyle durmaya tahammülü yoktur. Proses 2-3 çevrim uzunluğundaki kesintilerde çalışmaya devam edebilmelidir.

Standart sabit hız verebilme
Sürücülerin hız kontrolü tipik olarak potansiyometre veya analog giriş kullanılarak yapılır. Eğer belirli tekrar eden hızlar gerekiyor ise, dijital girişlerin yardımı ile sürücünün önceden belirlenen bu hızlarda çalışması sağlanabilir.

Dönen motoru yakalama fonksiyonu
Yüksek ataletli ve düşük sürtünmeli uygulamalar, durma komutu verildiğinde, anlık enerji kesintilerinde veya arıza durumlarında serbest duruşa geçer. Bu uygulamaların birçoğunda, bu durum ortadan kalktığında, yük, serbest duruş hızına/yönüne eşitlenerek normal çalışmaya geri dönmelidir.

PID kontrol fonksiyonları
Dahili bir fonksiyon, oransal, integral ve türevsel kontrol sağlayan kapalı çevrim proses kontrolü sağlar. PID fonksiyonu, bir analog girişi okuyarak bu değeri set değeri ile karşılaştırır. PID çevrimi sürücü çıkış frekansını ayarlayarak (dolayısıyla prosesi) giriş değerinin set değerine eşit olmasını sağlar.

Fan – Pompa Kontrol için özel fonksiyonlar
Birçok fan ve pompa kurulumunda geniş bir akış değişimi spekturumu vardır. Su ve atık su sistemleri, prosesler, ve diğer endüstriyel uygulamalar bu gruptadır. Mükemmel akış kontrolü,fan veya pompa üzerinde değişken hızlı bir sürücü kullanarak ve diğer birimleri sabit hızda çalıştırarak elde edilir.

Kayma frekans kompanzasyonu
Sincap kafesli motorlar yük altında kaymaya maruz kalır. Bu durumun kompanze edilmesi için motor torkunu arttıracak şekilde, frekans yükseltilebilir.

Kolay Hız aralığı seçebilme
Tüm uygulamalar, maksimum sürekli hızın minimum sürekli hıza oranı olarak tanımlanan belirli bir hız aralığında çalışır.

Fonksiyon Blokları (IEC 61131)
Bazı prosesler, PLC veya lojik kontrolörler için basit kalan bazı temel lojik fonksiyonlara (zamanlayıcı, mantıksal ve/veya vs) ihtiyaç duyar.

Tork kontrol sistemi
Vinç, caraskal ve asansör gibi bazı uygulamalar, sürücünün çıkış vermediği durumda motoru ve yükü sabit tutmak için mekanik fren kullanırlar. Bu frenin açılmasından önce, sürülen motor ve yükün geri kaçmasını engellemek için motorun, yeterli miktarda akım çektiğini algılar.

Mekanik Fren ( balata ) Kontrolü seçenekleri
Mekanik fren, sürücü enerjili değil iken veya dururken, motoru ve sürülen mekanizmayı sıfır hızda tutar

Haberleşme ile kolay ve kablosuz kontrol
Birden fazla sürücü içeren uygulamalarda veya PLC veya bir başka süpervizör cihaz tarafından kontrol edilen sürücülerde genellikle belirli bir ağ üzerinde haberleşme gerekebilir.

Rejeneratif çalışma ile enerji boşa gitmez
Bazı uygulamalarda, yer çekimi kuvveti, yükün statordaki döner alandan daha hızlı hareket ederek sürücüye geri enerji akışına neden olabilir. Rejeneratif çalışma fonksiyonu bu fazla enerjinin şebekeye geri basılmasını sağlar.

Kapalı Çevrim Kontrol – Açık çevrim kontrol sağlayabilir
Uygulamalar sıklıkla yük hızının hassas bir şekilde ölçümünü gerektirir. Tipik olarak, motor şaftına bağlanan bir enkoder ile gelen sinyaller şaft hızını gösterir. Böylece sürücü istenen duruma göre çıkışını ayarlayabilir. Kapalı çevrim en yüksek doğruluk ve performansı sunar.

VFD İNVERTER NEDİR?
Motorların hız kontrolü frekansı değiştirerek mi yapılır?
VFD kelime anlamı olarak “variable frequency drive” baş harflerinden oluşan kısaltmadır.
Türkçesi “Ayarlanabilir frekans sürücüsü” olarak çevrilebilir.

VFD Sürücü kavramı aslında bize hiçte yabancı değil. Piyasada VFD kavramının karşılığı; Ac sürücü, inverter, invertör, hız kontrol cihazı, frekans konvertörü gibi bir çok isimle anılıyor.
Kısacası Asenkron 3 fazlı motorları kontrol ederken hem voltaj hem de frekansı değiştirebilen cihazlara verilen isimler VFD çatısında birleştirilebilir.

VFD’ler küçük ev aletlerinden tutunda, sanayide kullanılan devasa motorlara kadar her yerde kullanılmaktadır. Üretimin değişmez parçası haline gelen VFD inverter teknolojileri, artık sadece motorları kontrol etme görevi değil bir çok değişik fonksiyonları üstlenmiş durumdadırlar.

Dünyada tüketilen enerjinin %60 civarını AC motorların çektiği düşünülürse inverterlerin aslında ne kadar kritik görev yaptıkları daha net anlaşılacaktır.
Vfd kontrol cihazlarının en önemli özelliklerinden biri de “enerji tasarrufu” olduğundan işletmeler için uygulama gerekmese dahi inverter kullanılması şarttır.

Son yıllarda, güç elektroniği teknolojisi, yarı iletken anahtarlama cihazlarında müthiş gelişmeler kaydetmiştir. Detaylı motor analizleri sürücü topolojileri, on-line/off-line simülasyonlar ve motor kontrol tekniklerinde meydana gelen değişimler, hem kontrol formatlarında hemde mekanik mimaride kullanıcılara zengin seçenekler sunmuştur.

Sadece 200, 380, 460 volt değil VFD sürücüler 660 volt 1200 volt gibi orta gerilim motorlarına da hitap etmektedirler.

VFD sürücü sanıldığının aksine giriş fazlarını kırparak çıkış frekansını değiştiren aygıtlar değildir.

Temelde 3 ana birimden oluşurlar ;
1- Giriş voltajının doğrultulması
2- Elde edilen DC voltajın stabil ve düzgün hale getirilmesi
3- DC gerilimin PWM yoluyla şekillendirilmesi ( ki hedef dalga şekli sinüs oluşturmaktır. İnverterle kontrol edilen motorlardan gelen ses bu PWM taşıma frekansı ile ilgilidir.)

Ne tür motorları kontrol eder?

VFD inverterler alternatif akımla çalışan motor sistemleri için geliştirilmişlerdir. Fakat AC motorlarda çok fazla değişik şekilde üretildiklerinden bazı motor türlerini kontrol edemezler.

VFD inverterler 1 fazlı motorlar için değildir.
En sık karşılaştığımız sorulardan birisi, bir fazlı 220 volt motorların inverter ile kontrol edilip edilemeyeceğidir. Maalesef üretici firmalar tek faz motorlara uyumlu ürün üretmiyor. Bunun en önemi nedeni monofaze motorların çok değişken yapıda olmaları ve üretim aralıklarının genelde küçük güçlerde olmasıdır.

VFD drive sistemleri DC motorları da kontrol edemezler.
Zaten çıkış yapıları da buna uygun değildir. PWM frekansı ile dc motorlar kontrol edilmekle birlikte, piyasadan bulabileceğiniz inverter sistemleri Dc motorlar için değildir.

Frekans konvertörleri güç kaynağı olarak da (UPS) işlev görürler.
Bu teknik bizim karşımıza “kesintisiz güç kaynağı” olarak çıkmaktadır. Mantık olarak Vfd sistemine çok benzer. IGBT modüller bu sistemlerin vazgeçilmez bir parçası halindedir. Tabi ki yüksek güçlü inverter sistemlerinde, her çıkış modülü “ayrı ayrı fazlar için” kullanılmaktadır.

VFD inverterler 3 fazlı motorlar için uyumludur.
Yani herhangi U,V,W girişi olan her motorda uygulanabilir. Motorlar ile ilgili ayrıntılara buradan ulaşabilirsiniz.

Ac inverterler üreticisi ne olursa olsun mantık olarak aynıdır.
Parametre sistemleri değişik olabilir, içinde kullanılan malzemeler farklı olabilir veya şekli şemali ekranı farklı olabilir. Motorların devirlerini VFD sürücü sistemleri ile kontrol etmenin şimdilik başka yolu YOKTUR. Ancak opsiyonlar ve malzeme kaliteleri doğal olarak sürücünün sınıfını belirler.

Güç kontrolü ve inverterlerin ortak beslenmesi
Değişken frekanslı sürücüler mikroişlemci kontrollü çalışabilen, Hem güç hemde kontrol sistemleri diğer sistemlerle de entegre çalışabilen cihaz tipleridir. Bir çok üretici sürücünün ortak DC bara sisteminden çalışabilmeleri için özel çıkış klemensi koyarlar. Esasen bu her sürücü için mutlak bir avantajdır. Ortak bara bağlantılı sistemlerde dinamik frenleme ünitelerine gerek kalmadan dc bara söndürülebilir. Bu pano maliyeti açısından da ekonomik çözüm demektir.

VFD drive sistemlerinin çıkış sinyalleri tam sinüs müdür?
Hayır. Bir çok marka sürücü çıkışını tam sinüs eğrisi haline getirememiştir. Tam sinüs için hem anahtarlama frekansı (PWM için ) hemde sürekli olarak bunu besleyebilecek güç kartına ihtiyaç vardır. Ayrıca inverterler sadece 0-50 hz aralığında çalışmazlar. Bazen 1000 hz çıkış frekansı gerekir. Bu tür durumlarda sinüse yaklaşmak temelli zorlaşmaktadır.
Motor gürültüsü bu sinüs hassasiyeti ile ilgili midir?
Evet. Vfd’nin kariyer frekansı motorun gürültüsü ile ilgilidir.
Dikkat: Motordaki gürültünün motora zararı olmaz. Ancak sürücünüzün kalitesine güveniniz yoksa, anahtarlama frekansını değiştirmeyin.

VFD inverterlerin tarihçesi
Güç elektroniğindeki köşe taşı gelişmelerden biri 1980’li yıllarda piyasaya sunulan IGBT teknolojisidir. Birçok güç ve anahtarlama transistörlerinin birleşimi ile meydana gelen bu modüller, artık üretilen her sürücü serisinin temel taşı olmuştur.

Yukarıda da belirttiğimiz gibi inverterler tam %100 sinüs veremezler.

VFD inverter sisteminin yaygınlaşması

Güç elektroniği konusunda üretim yapan firmalar, bütün sistemlerini PWM tetiklemeli IGBT tekniği üzerine kurmuşlar ve artık vfd sürücüler yaygınlaşmaya başlamıştır.

VFD inverterlerin avantajı IGBT ile alakalı mıdır?
Aslında evet. Eğer bir alternatif gerilimi doğrultuyorsanız, elde edeceğiniz doğru akım gerilimi muhtemelen 1,3 katı daha yüksek olacaktır. Sözgelimi 220 volt bir ac gerilime köprü ve kondansatör bağlarsanız, 290-320 volt gibi değere ulaşır. Tabi ki bu voltajı verimli kullanmanız durumunda gerilim düşer. Fakat genede giriş voltajından daha yüksek değer elde edersiniz.
IGBT tekniğinin avantajı bu durumdan kaynaklanmaktadır. DC bara voltajı yüksek olduğundan AVR (automatic voltage regulator ) yapabilir. Hangi durumda? Tabi ki giriş beslemesi düşse bile.
İşte bu sebepten dolayı IGBT teknolojisi inverterler için vazgeçilmezdir.

Tork kontrol nedir?

Tork kontrol konusu herkesin aklına Dc sürücü ve dc motorları getirmektedir.

Tork kontrol eskiden Dc motorlarla yapılmaktaydı. Oldukça düşük hızlarda bile yüküne kuvvet uygulamasından dolayı ve Ac motor sürüş tekniklerinin pahalı ve zayıf olması Dc motorları ön plana çıkarmıştı.
Modern inverter sürücüleri ile birlikte artık her frekans aralığında ve her güçte tork kontrolü yapılabilmektedir. Özellikle sarım uygulamalarında Dc motor yerine Ac motor kontrol sistemlerini tercih edebilirsiniz.

Motorun dönme halindeki gücüne tork denir. Genelde lineer hareketlerde “N” olarak isimlendirilir. Ancak motorun dönme durumunda ise Tork, dönüş gücünün sebebiyle “Nm”şeklinde isimlendirilir. Motorun Tork’unun oranı değişik formülle hesaplanır.

Tork nedir?
Motora yük bağlandığı zaman, motorun dönme hızı belirli oranda azalacaktır. Dönme hızındaki bu açısal kayma “Tork” olarak isimlendirilir. Bu sapma oranı aşağıdaki formülle orantılı olur.
* Başlangıç durumunda kayma %100 dür. (Dönme Hızı 0). (Normalde bu olay “Tork” diye tanımlanır.)
* İnverter yardımıyla frekans yavaş yavaş arttırılır. Bu durumda tork azalır.
* Genelde motora yüklenildiğinde bu sapma %3 ile %5 arasında değişir.
* Yük torku arttırıldığı zaman kayma oranı ve motorun çektiği akım da artacaktır.
* Sapmanın negatif olduğu durumda dönme hızı (N), senkronizeli dönme hızından (No) daha fazladır. (N>N0)

Motor kontrolü, Fabrika Otomasyon sisteminin en önemli konularından birisidir. Bu modül sonunda, Fabrika Otomasyon (FO) sisteminde kullanacağımız servo motor ve bunun sürücüsü ile inverter ve indüksiyon motoru hakkında bilgi sahibi olacaksınız. Bu sistemlerin kendilerine göre çok sayıda avantajları vardır. Bunlardan birkaçını şu şekilde sıralayabiliriz. İndüksiyon motorunun kontrolünün normal şehir şebeke frekansı ile yapılması durumunda motorun torkunda bir değişiklik yapamayız.
Özellikle yükün sürekli değişiklik gösterdiği durumlarda sabit bir torkla motoru çalıştırmak oldukça zordur. İnverter ile motorun torku yüke göre değiştirilebilir.
Öte yandan motorun çalışma hızı da yine inverter ile sabitlenebilir. Özellikle otomasyon sisteminde birbirinden bağımsız motorların aynı hızda çalışması istenir. Bu senkronizasyon sağlanmazsa sistemden çıkan üründe ciddi hatalar oluşabilir.
Daha ötesinde, bir motorun hızının istenilen hıza ulaşma süresi veya çalışılan hızdan hızın sıfıra düşme süresini ayarlamak için de inverter kullanılır.
Otomasyon sistemlerinin önemli bir konusu da pozisyon kontrolüdür. Pozisyon kontrolü denilince akla gelen en ideal motor servo motordur. Servo motorlar yapısal olarak enkoder içerdiklerinden motorun hızı, dönüş yönü, torku ve konumu çok hızlı bir şekilde belirlenir.
Özellikle konumlandırmanın önemli olduğu yerlerde (cnc, robot, enjeksiyon sistemleri vs) makinelerde servo motorlar kullanılmaktadır.
Bir servo motoru sisteminize yerleştirdiğinizde, sistemde hata oluşma riski yok denecek kadar azdır. Bu modülde servo motorları yapısal olarak tanıyabilecek ve çok sayıda uygulama yapabileceksiniz.

Tork güvenliği her otomasyon türünde önemli bir husustur.
Personel ve mal varlıklarının korunması kapsamlı faydalarıyla, daima yüksek önceliğe sahiptir.
Bununla birlikte, geçmişte güvenlik çözümlerinin uygulanması genellikle verimlilikten fedakarlık etmek anlamına gelmiştir. Tork kontrollü sürücüler planlanmamış arıza sürelerini azaltırken personel ve ekipmanınıza koruma sağlamaya yardımcı olarak bu zor durumu çözmekte size yardımcı olabilir.
Tork kontrollü AC sürücüler uygulamanızın ihtiyaçlarını en iyi şekilde karşılamanız amacıyla tasarlanmış güvenlik seçenekleri sunar. Bir çok ac motor kontrol sürücüleri Safe-off kontrolü sunan opsiyonel Safe Torque-Off (DriveGuard) özelliğiyle birlikte temin edilebilir.
Safe Torque-Off , sürücü kapatılmadan motora giden döndürme gücünün kaldırılmasını gerektiren güvenlik ile ilgili uygulamalar için idealdir. Safe Torque-Off özelliği güvenlik sistemindeki bir gereksinmenin ardından hızlı başlatmanın avantajını sağlar ve tekrarlayan başlatmalarda yıpranmanın azaltılmasına yardımcı olur. PLe/SIL CL3 ve CAT 3 de dahil olmak üzere, güvenlik gerekliliklerini sağlar.
Güvenli Hız Monitörü, kısıtlı hareket kontrolü ile güvenlik bölgesine ulaşma sağlayarak çözüm sağlar.
İlave olarak, Güvenli Hız Monitörünün ilave panel alanı yerleştirme işini koruyacak entegre bir takip rölesi vardır.
Bu seçenek PLe/SIL CL3 ve Cat 4 de dahil olmak üzere bir güvenlik gereksinimlerini yerine getirir.
Güvenli Hız torku seçeneği ile operatörlerin makineyi durdurmadan proses veya bakım işi yapmalarını sağlayarak proses veya bakım işleminin gerçekleşmesi sağlanır.
Güvenlik opsiyonu olmayan sürücüler aynı güvenli sınırlandırılmış hız özelliğine ve güvenlik sınıfl andırmasına sahip olmak için MSR57P Güvenlik Rölesi ile donatılabilirler.
Güvenli Hız Monitörü opsiyonu aşağıdaki fonksiyonları sağlar:
• Safe Torque-Off
• Duruş Kategorileri 0 ve 1
• Güvenli Duruş
• Güvenli Sınırlandırılmış Hız
• Güvenli Maksimum Hız
• Güvenli Yön
• Güvenli Maksimum İvme
• Sıfır Hız İzleme
• Geçit Kontrolü ve İzleme
• Switch girişini aktif hale getirme

Temel tork kontrol amacı, dışarıdan gelebilecek herhangi bir bozulmaya karşı koyarak makinayı istenilen hızda tutmaktır. Gerilim beslemeli bir PWM inverter ile hem gerilim hem de frekans sabit bir oranda tutularak makinanın akısı aynı değerde tutulur. Burada kullanılacak olan kapalı çevrim kontrol yöntemi ile PI kompanzatörü ve kayma sınırlayıcı yardımıyla senkron açısal hız ve hız hatası etkin olarak belli bir değerde tutulmaktadır. Böylelikle daha efektif bir kontrol sağlanmış olacaktır.

Tork Hesabı
Tork ihtiyacı sabit ve ivmeli harekete göre değişmektedir. Sabit tork, motorun üstesinden geleceği sabit ve daimî bir torktur. Kolaylıkla ölçülür ya da hesap edilir. Genelde sürtünme kuvvetlerine karşı mücadele edilir.
İvmeli torkun hesabı biraz zahmetlidir. Hareket hâlindeki bir yükte kısa zaman aralığında tork anahtarı ile ölçüm yapmak mümkün olmadığından aritmetik hesap gerekir. İvmeli tork sistemin atalet momentinin ve hızlanma miktarının bir fonksiyonu olduğundan her iki değeri de hesaba katmalıyız. Atalet(eylemsizlik) momentini biraz açalım.

Atalet (Eylemsizlik) Momenti ;
Cisimlerin belirli bir gerekli olduğundan uygulanan kuvvet sonucunda hem ötelenme hem de dönme hareketine maruz kalır.
Hareketin ötelenmesine sebep olan kuvvet Newton’un ikinci kanunu olan F = ma kuvvetidir.
Cismin dönmesine sebebiyet veren unsur ise M = Ia ile verilen momenttir.
Buna göre;
Kuvvet, F -> Moment, M
Kütle, m -> Eylemsizlik Momenti, I
İvme, a -> Açısal İvme, alfa
karşılıkları vardır.
Eylemsizlik momenti, diğer bir ifadeyle kütlesel atalet momenti, sabit bir eksen etrafında dönmekte olan bir cismin dönmede meydana gelebilecek bir değişikliğe karşı göstermiş olduğu dirençtir. Cisimler daima yaptığı hareketi korumaya çalışır. Dönüyorsa daima dönmek ister, durmak istemez. Duruyorsa da hareket etmekte zorlanır.

İNVERTER , İNVERTERLERİN ÇALIŞMA SİSTEMLERİ

Pompa, vantilatör ve kompresörler gibi akış cihazlarının hız ayarına yönelik frekans konvertörlerini
kullanmak yeni bir fikir değildir.

Yine de bu alandaki yeni teknolojiler, daha da düşen maliyet giderlerinden dolayı bunları daha da ilgi çekici hale getirmektedir. Kontrol sistemlerinde değişken hız ayarlı elektrik motorlarının daha çok kullanılması ile büyük bir enerji tasarruf potansiyeli mevcuttur.
Bu teknoloji, bölgesel ve uluslar arası anlaşma ve standartlara yönelik elektrik tasarruf politikasına önemli bir katkı sağlayan ve CO2 emisyonunu düşüren bir uygulamadır.

İnverter ve Değişken Frekanslı Sürücü (Variable Frequency Drive- VFD)
Teknolojisi- İşletme ve Uygulamaları

Isıtma-havalandırma-hava koşullandırma (HVAC) uygulamalarında “Değişken Frekanslı Sürücü“
(VFD inverter) kullanımı çarpıcı bir şekilde artıyor.

İnverter teknolojisi hava koşullandırıcılar, pompalar, soğutucular ve kule fanlarında yaygın olarak uygulanıyor. İnverterler’lerin daha iyi anlaşılması, ekipman ve HVAC sistemlerinin gelişmiş seçim ve uygulamalarına öncülük edecektir.

İnverter terimleri, İnverter işletmesi ve inverterler’in sağlayacağı yararlar ile ilgili temel kavramları aktarmak, aynı zamanda, endüstriyel standartlara göre harmonik bozulmaya ilişkin bazı temel uygulama prensiplerini tartışmaktır.

İnverter konusunda ortak terimler
Hız kontrol eden donanımları tanımlamak için kullanılan bir çok terim vardır. Bu terimlerin kısaltmaları birbirlerinin yerine kullanılıyor olmakla birlikte farklı anlamları vardır.

Değişken Frekanslı Sürücü (VFD inverterler)
Bu donanım, motor giriş gücünün frekansını değiştirmek için (ki böylelikle motor hızının kontrolü sağlanır) güç elektro­niğinden yararlanır.

Değişken Hızlı Sürücü (VSD kontrollü sürücü sistemleri)
Daha genel olan bu tanım, motor ya da bir motor tarafından tahrik edilen bir ekipmanın (fan, pompa, kompresör v.b.) hızını kontrol eden donanımlar için kullanılır. Bu donanımlar elektronik ya da mekanik olabilir.

Ayarlanabilir Hızlı sürücü (ASD sistemli özel sürücüler)
Bu daha da genel bir tanımdır. Mekanik ya da elektronik hız kontrol yöntemleri için kullanılabilir.Bu makalede yalnızca Değişken Frekanslı Sürücü (İnverter) ele alınacaktır.

MODERN İNVERTER TEKNOLOJİSİ ve İNVERTERLERİN KULLANIM AMAÇLARI

İnverter teknolojisinin temel prensibini anlamak için öncelikle inverter’in üç temel ünitesini tanımak gerekir. Bunlar “redresör (doğrultucu)”, “doğru akım (DC) dağıtım çubuğu (bara)” ve “inverter-evireç”dir.

Dalgalı akım (AC) güç kaynağının gerilimi sinüs eğrisi şeklinde artar ve azalır.
Gerilim pozitif iken akım bir yönde, gerilim negatif iken ters yönde akar. Bu tür güç sistemleri, büyük miktarlardaki enerjinin uzak mesafelere verimli olarak aktarılmasını sağlar. Bir inverter’de bulunan doğrultucu, girişteki dalgalı akım (AC) gücünü doğru akım (DC) gücüne dönüştürmek için kullanılır.
Gücün her fazı için iki doğrultucuya ihtiyaç vardır.

Bir doğrultucu yalnızca gerilim pozitif iken, ikinci doğrultucu ise yalnızca gerilim negatif iken üzerinden güç geçmesine izin verir. Büyük güç kaynaklarının çoğu üç fazlı olduğu için minimum altı doğrultucu kullanılır . Altı doğrultucu olan bir sürücüyü tanımlamak için “6 darbeli (pulse)” tanımı kullanılır.
Bir inverter her biri 6 doğrultucudan oluşan birden fazla doğrultucu bölümlerine sahip olabilir. Böylelikle inverter “12 darbeli”, “18 darbeli”, ya da “24 darbeli” olabilir.

Harmonik bölümünde “çoklu darbeli” inverter’lerin yararlarına bakabilirsiniz.
Doğrultucular, gücü doğrultmak için diyot, silikon kontrollü doğrultucu (SCR) ya da transistör kullanırlar. Diyotlar, voltajın uygun polaritede olduğu herhangi bir zamanda gücün akmasına olanak veren en basit cihazlardır. Silikon kontrollü doğrultucularda güç ak­maya başladığında bir mikro işlemcinin kontrolünü mümkün kılan bir kapı devresi bulunur ve bu da bu doğrultucuların elektronik yol vericilerde de kullanı­labilmesini sağlar. Bir mikroişlemcinin herhangi bir zamanda açıp kapamasını olanaklı kılan bir kapı devresi içeren transistörler bu özellikleri ile üç cihaz arasında en kullanışlı olanıdır.

İNVERTERLER’İN SAĞLADIĞI FAYDALAR NELERDİR?
İnverter teknolojisi HVAC uygulamalarında fan, pompa, hava koşullandırıcı ve soğutucularda hız kontrolünü olanaklı kılar.
Değişken frekanslı tahrik meka­nizmaları aşağıda listelenen faydaları sağlar.
• Enerji tasarrufu
• Düşük motor kalkış akımı
• Kalkış sırasında motor ve kayışlardaki termal ve mekanik gerilimin azalması
• Kolay montaj
• Yüksek güç faktörü
• Düşük kVA

Bu faydaların anlaşılması, mühendis ve operatörlerin İnverter’i güvenle uygulamalarını ve büyük oranlarda işletme tasarrufları elde etmelerini sağlayacaktır.

inverter Kapasite Kontrolü Enerji Tasarrufu Sağlar
Uygulamaların büyük bir bölümünde akışkanın sabit akışına gerek duyulmaz.
Cihazın kapasitesi işletme zamanının yalnızca %1’ine karşılık gelen tepe (pik) yüke göre belirlenir. İşletmenin geri kalan zamanında akışın yalnızca bir bölümüne ihtiyaç vardır. Geleneksel olarak akışı azaltmak için çıkışı kısan cihazlar kullanılır. Ancak, hız kontrolü ile karşılaştırıldığında bu yöntemler belirgin bir şekilde daha az verimlidir.

Mekanik Kapasite Kontrolü
Sabit hızlı bir pompa ya da fanın kapasite kontrolü için kısma vanaları, panjur ya da damperler kullanılabilir.
Bu cihazlar basıncı arttırarak fan ya da pompayı eğri üzerinde daha az akışa izin verecek bir noktada çalışmaya zorlar . Güç kullanımı basınç ve akışın bir ürünüdür. Çıkışın kısılması basıncı arttırırken akışı azaltır ve bir miktar enerji tasarrufu sağlar.
Pompa gücü ~ Akış x Basınç / 39601

İnverterlerde Değişken Hız Kapasite Kontrolü
Santrifuj pompa, fan ve kompresörlerde hızın akış, basınç ve güç sarfiyatını nasıl etkilediğini ideal fan (afinite) kanunları tanımlar.
Hız kapasiteyi azaltmak için kullanıldığında aynı zamanda basınç ve akış da azaltılır, böylece maksimum enerji tasarrufu sağlanır. Kapasite azatlımı için mekanik ve hız kontrol yöntemleri karşılaştırıldığında değişken hızın en verimli kapasite kontrolü olduğu görülür.

Düşük Ani Deşarjlı Motor Kalkışı
Motor üreticileri zor tasarım seçenekleri ile karşı karşıya kalırlar. Düşük kalkış akımı için optimize edilen tasarımlarda, genellikle verim, güç faktörü, kapasite ve maliyet dikkate alınmaz. Doğrusal akım (AC) indüksiyon motorlarının kalkış sırasında 6-8 kere tam yük amperi çekmeleri oldukça normaldir.
Yüklü miktarda akımın transformatörden geçmesi gerilim düşmesine neden olur ve bu da aynı elektrik sistemi üzerinde çalışan diğer cihazları olumsuz yönde etkiler. Hatta gerilim hassasiyeti olan bazı sistemlerin enerjisi kesebilir. Bu nedenle, bir çok mühendis doğrusal akım (AC) indüksiyon motorlarının kalkış akımını azaltıcı yöntemler geliştirirler.

Yumuşak Yol Vericiler ve İnverter
Motor kalkışı sırasındaki ani deşarjı azaltmak için yıldız-üçgen, kısmi sargı, oto-trafo ve elektronik kontrollü yol vericiler yaygın olarak kullanılır. Bu yol vericilerin hepsi gücü motora sabit frekansta iletir ve bu nedenle motora uygulanan gerilim kontrol edilerek akım belli bir sınır içinde tutulmalıdır.
Yıldız-üçgen, kısmi sargı ve oto-trafo yol vericiler gerilimi düşürmek için özel elektrik bağlantıları kullanırlar. Elektronik yol vericileri ise gerilimi düşürmek için SCR’ler kullanırlar.

Doğal kaynaklardan elektrik üretirken inverter kullanmak ;
Rüzgar ve güneş enerjisi ile elektrik üretilirken de inverter teknolojisinden oldukça fazla yararlanmak mümkündür. Bir çok komplike tesislerde şu an kullandığımız hız kontrol cihazı formatında cihazlar kullanılmaktadır.

Frekans konvertörleri
HVAC uygulamalarında frekans konvertörlerin kullanılmasının en büyük faydası, sabit hızda çalışan motor uygulamalarına göre, enerji tasarrufu fırsatlarının bulunmasıdır.

Sürekli tam hızda çalışan bir elektrik motorunda bir AC sürücünün kullanılması, talebe bağlı olarak motor hızının değiştirilebilmesini sağlamaktadır.

Çoğunluğunu fan ve pompaların oluşturduğu HVAC uygulamalarında, AC sürücüler enerji faturalarında %20 ile %50 arası bir azalma sağlayabilmektedirler.
Bu değerlerin üstü de mümkündür. Frekans konvertörü sektöründeki enerji tasarruf potansiyeli değerlendirmesinde bir dünya lideridir.

Frekans konvertörü nedir?
Enerji verimliliği analizlerinde kullanılmak üzere sürücü içerisinde entegre tasarruf hesaplayıcıları ve PC yazılımları sunmaktadır. Bu sayede frekans kontrolü için frekans konvertör HVAC sürücüsü, tüm kullanıcıların beklentilerinden fazlasını sağlayabilen ender ürünlerdendir.
Sadece HVAC sektörü için üretilmiş ilk frekans konvertörü olan ve eşsiz mühendisliği sayesinde sorunsuz olarak çalışan HVAC sürücüsü, tüm dünyada bir çok uygulamada güvenilir bir şekilde kullanılmaktadır.
Basit kontrol paneli, bir cep telefonu kullanmak kadar kolaydır. Bir sürücüyü devreye almak daha kolay olamazdı.

Yaygın uygulama için standart makrolar. Seçmek sadece birkaç saniye…

Sürücü besleme ve geri dönüş fanları, soğutma kulesi fanları, basınç pompaları ve kondenserler gibi birçok HVAC uygulaması için standart makroları ile programlanabilir. Akıllı HVAC kontrol paneli ise her zaman direkt ve anlaşılır bilgilerle kullanıcıları yönlendirir.
HVAC uygulamalarındaki en temel problem harmonikler ve elektromanyetik yayılımlardır. HVAC sürücüsü elektromanyetik uyumluluk için istenen tüm özelliklere standart olarak sahiptir. Yüke göre değişken empedanslı şok bobini, harmonikleri % 25’e varan oranda azaltır. Hızlı bir şekilde nerede ve ne kadar enerji tasarrufu elde edilebileceği hesaplanabilmektedir. Motor hızının sadece %20 oranında düşürülmesiyle %50’lere varan enerji tasarrufuna ulaşılabilir. Bununla birlikte HVAC için kullanılan sürücüler, sağladığı enerji tasarrufu ile yatırım maliyetlerini bir yıldan kısa sürede amorti etmektedir.

2008 yılında, devreye alınan sürücüler baz alındığında, elektrik tüketiminde 170 TWh (170.000.000.000 kWh) azalma sağlandı.
Bu tüketim fosil yakıt kullanılarak üretilmiş bir enerji olsaydı, yaklaşık 140 milyon ton CO2 üretilmiş olacaktı. Bu değer de yaklaşık 35 milyon üzerinde aracın yaymış olduğu CO2 emisyonuna eşdeğerdir.

Frekans konvertörleri kurulmadan evvel
* Cihazın güç kaynağını devre dışı bırakınız.
* Cihazların kazara tekrar çalışmayacağından emin olunuz.
* Kaynak ile izolasyonu teyit ediniz.
* Topraklama ve kısa devre testleri yapınız.
* Çalışan komşu üniteleri kapatınız.
* İlgili cihazın mühendislik talimatlarını yerine getiriniz.
* Ancak, EN 50110-1/-2 (VDE 0105 Kısım 100)’e göre uygun nitelikteki personel bu cihaz/sistemi çalışabilir.
* Kurulumdan önce ve cihaza dokunmadan önce, statik elektrik sistemini boşalttığınızdan emin olunuz.
* Fonksiyonel toprak (FE), koruyucu toprağa (PE) ya da potansiyel dengelemesine bağlanmalıdır. Topraklamalar sağlam yapılmalıdır.Sistem kurucusu, bu bağlantının gerçekleştirilmesinden sorumludur.
* Bağlantı kabloları ve sinyal hatları, indüktif ve kapasitif girişimlerin otomasyon fonksiyonlarına zarar vermeyecek şekilde, monte edilmelidir.
* Otomasyon cihazları ve ilgili işletim elemanları, istenmeyen işletime karsı iyi korunacak şekilde kurulmalıdır.
* Sinyal tarafında bir hat veya tel kopmasının otomasyon cihazlarında tanımlanmamış durumlarla sonuçlanmaması için, I/O ara birimi çevrelerinde uygun emniyet donanımı ve yazılım tedbirleri uygulamaya sokulmalıdır.

Frekans konvertörü çalışma prensibi
* 24 volt enerji kaynağı için güvenilir bir alçak gerilim elektrik yalıtımını sağlayınız. Sadece IEC 60364-4-41 (VDE 0100 Kısım 410) veya HD 384.4.41 S2 ile uyumlu güç kaynağı kullanınız.
* Şebeke gerilimindeki belirtilen değerlerden sapmalar, spesifikasyonlarda verilmiş olan tolerans limitlerini aşmamalıdır, aksi halde, bu durum arızalara veya tehlikeli çalışmaya neden olabilir.
• IEC/EN 60204-1 ile uyumlu olan acil durdurma cihazları (emergency stop), otomasyon cihazlarının çalışma modlarında etkili olmalıdır.

Acil-durdurma cihazlarının kilitlerinin açılması yeniden çalışmaya neden olmamalıdır.
* Muhafazaları veya kumanda kabinleri içerisine monte edilmek üzere tasarlanmış cihazlar ancak, bunlar kapalı muhafazaları içerisine monte edildikten sonra çalıştırılmalı veya kumanda edilmelidir. Masa üst veya taşınabilir ise, sadece kapalı muhafazaları içerisinde çalıştırılmalı ve kumanda edilmelidir.
* Bir voltaj düşümü veya arızası sonrası kesintiye uğrayan programların uygun şekilde yeniden çalıştırılmasından emin olmak için gerekli tedbirler alınmalıdır. Bu, kısa bir süre için bile olsa tehlikeli çalışma durumlarına neden olmamalıdır. Eğer gerekiyorsa, acil-durdurma cihazları kullanılmalıdır.
* Otomasyon sisteminde arızaların kişilere veya mülke zarar verebileceği her bir durumda, bu arıza veya bozulmaya karşı emniyetli bir çalışma durumunu temin etmek için harici (örneğin, nihayet şalterleri, mekanik kilitlemeler, vs yardımıyla) tedbirler alınmalıdır.

Frekans konvertörlü pompalar için aşağıdaki yönergeleri uygulamalısınız

* Kondensatörler tamamen deşarj olmadan önce terminallere kesinlikle dokunmayınız ( hayati tehlikelere yol açabilir ). Riayet edilmemesi, ölüm veya ciddi yaralanmaya yol açabilir.Terminalleri bağlamadan önce teçhizata giden tüm gücü kesiniz. Dahili kondensatör, güç kaynağının kapatılmasından sonra da şarjlı kalır. DC bara gerilimi 50 VDC altında olduğu zaman şarj göstergesinin LED’i söner. Tüm göstergeler söndükten sonra, elektrik çarpmasını önlemek için en az beş dakika bekleyin ve emniyetli seviyenin onaylanmak için DC bara gerilimi düzeyini ölçün.
* Kalifiyeli olmayan personelin ekipmanı kullanmasına izin vermeyin. Riayet edilmemesi, ölüm veya ciddi yaralanmaya yol açabilir.Parçaların bakım, muayene ve değiştirilmesi, yalnızca AC sürücülerinin kurulum, ayarlama ve bakımını iyi bilen yetkili personelce yürütülmelidir.
* Sürücüye güç uygulanmış durumdayken bağlantıları değiştirmeyin; kapakları, konnektörleri veya opsiyon kartlarını sökmeyin veya sürücüye bakım yapmayın. Riayet edilmemesi, ölüm veya ciddi yaralanmaya yol açabilir.
* Bakım yapılmadan önce tüm sürücü gücünü kesin ve tehlikeli gerilim kontrolü yapınız.
* Motor tarafındaki topraklama terminalini her zaman topraklayınız. Hatalı ekipman topraklaması, motor muhafazasına dokunulduğunda ölüm veya ciddi yaralanmaya yol açabilir.
* Üzerinizde bol kıyafetler veya takı varken veya koruyucu gözlük takmadan sürücü üzerinde çalışmayınız. Riayet edilmemesi, ölüm veya ciddi yaralanmaya yol açabilir.
* Sürücü üzerinde çalışmaya başlamadan önce saat ve yüzük gibi metal nesneleri çıkartın, bol kıyafetleri emniyet altına alın ve koruyucu gözlük takın.
* Asla sürücünün çıkış devrelerini kısa devre etmeyin. Frekans konvertörünün çıkış devrelerini kısa devre etmeyin. Riayet edilmemesi, ölüm veya ciddi yaralanmaya yol açabilir.Koruyucu topraklama iletkeninin teknik standartlara ve yerel emniyet yönetmeliklerine uyumlu olmasını sağlayınız. Bir EMC filtresi monte edilmiş olduğunda veya CIMR-Ao4A0414 modellerinde ve daha büyük modellerde kaçak akım 3.5 mA değerini aşmaktadır. Bu nedenle koruyucu topraklama iletkeninin kesilmesi durumunda, IEC 61800-5-1 gereğince otomatik güç beslemesinin kesilmesi sağlanmalı veya en az 10 mm2 (Cu) ya da 16 mm2 (Al) kesitli koruyucu bir topraklama iletkeni kullanılmalıdır.
* Artık akım denetimi/algılama (RCM/RCD) için uygun ekipman kullanınız. Bu sürücü, koruyucu topraklama iletkeninde bir DC bileşeni ile artık akıma neden olabilir. Artık akımla çalışan koruyucu veya denetleyici bir aygıtın kullanıldığı yerde direkt veriniz.

Ac sürücüler için ağırlıklı kullanılan ” vektör kontrollü inverter” kavramı nedir?
Hemen her üretici başına bi terim yerleştirip bu terimi karşımıza çıkarıyor. “AAA vektör”,”BBB vektör” gibi

Vektör kontrol metodunun daha kolay anlaşılması V/F kontrol sisteminin incelenmesinden geçer.

Neden bir cihazın özellikleri yazılırken vektör kontrollü olduğu “özellikle” belirtilir?

Türkiye’de tüketici tarafından hiç dikkate alınmayan ama sürücü performansı için önemli ipuçları veren bir özelliktir vektör kontrol metodu.

Ancak üretici firmalar “vektör kontrol” sürüş sistemini oldukça geliştirmişler, ve değişik isimler altında kullanıcıların hizmetine sunmuşlardır.

En yaygın vektör kontrolü 2 temel üzerine
oturmuştur.

1 – Açık çevrim vektör kontrol (Açık çevrim için “sensörsüz vektör kontrol”de denilir.(sensorless))
2 – Kapalı çevrim vektör kontrol

Standart bir VFD (variable frequency drive) inverter ideal koşullar altında sabit V/Hz oranını değiştirerek hız kontrolü gerçekleştirir. Motorun bu PWM sinyallerine vereceği tepki, motorun yükü ile bağlantılıdır. Skaler sürücüler motor hakkında hiçbir şey bilmez, sadece ne hızla gideceğini motora voltaj ve frekans metodu ile haber verir.

Mesela; 35 hz verilen bir motor devir kaybedip 28 hz devrinde dönse normal kontrol tipindeki sürücüler bu farkı tespit edemezler. Bu bilginin edinilmesinin motor çıkış torkunu (tahminin ötesinde) nedir bilmenin bir yolu yoktur çünkü bir skaler sürücü ile gerçek tork kontrolü yapamaz.

Vektör kontrollü frekans konvertörleri çok daha kontrollü motor sürüş tekniği kullanırlar. İstediğiniz işletim parametrelerini daha hassas kontrol sağlamak için PWM sinyallerini, voltaj ve frekans genliğini hedef değere
paralel olacak şekilde müdahalede bulunurlar. Daha güçlü ve daha hızlı tepkime ve algılama için mikroişlemci kullanarak, hedefe ulaşmak için gerilim ve frekansı kesin vektör hesaplamaları için geribildirim (feedback) bilgileri kullanır.

Peki nedir bu geribildirim ipuçları?

Bu uygulamanın tipine göre değişiklikler gösterebilen yöntemleri içeren bir cevaptır.

Vektör kontrolü için fiziksel bir geri dönüş bilgisi şart mıdır? sensörsüz vektör nasıl yapılıyor?

Yukarıda beyan ettiğimiz gibi vektör kontrol 2 sistem ile yapılır. Sensörlü (kapalı çevrim), sensörsüz (açık çevrim). Sensörlü vektör kontrolü adından da anlaşılacağı gibi zaten bir geri bilgisi için bilgi veren aygıta mecburdur. Sensörsüz kontrolde ise ac sürücü tamamen sensörden bağımsız olarak motoru takip eder akım/tork karakterine göre voltaj ve frekansını ayarlar.

Sensörsüz vektör kontrolde “akıllı motor kontrol” sistemleri ön plana çıkmaktadır. Nasıl mı?
Bir kere motor mutlaka otomatik tanımaya tabi tutulmalıdır (auto-tune). İnverter bu evrede motoru tanımaya çalışır. Motorun stator direncini, motor gücünü akımını kutup sayısı ve diğer verilerini statik yada dinamik olarak ölçüp kaydeder. Bu veriler ışığında motorun yüklü ve yüksüz iken çekebileceği akımlarda netleşir.

Zaten ilgili bölümlere motorun plaka değerlerini de girmek gerekmektedir. IGBT modüller motor elektriğini temin etmekle kalmayıp “kutup sayılarına göre motorun sinüs darbelerinden motorun devir adedini okuyabilirler.

Tekrar edelim;
Ac sürücü motorun devrini motorun elektriğe karşı davranışlarından devir sayısını hesap edebilir. Gerçek açık vektör sistemi budur. Peki nasıl?

Diyelim ki motora 1 faz için 1 çevrim uyguladınız. Ardından bir daha ve ardından bir daha. Ac motorlar mekanik mimarileri gereği çekmesi gereken elektriği hep çekip sabit devirle dönmek isterler.
Siz ilk çevrimi verdiğinizde 2. frekans başlangıcındaki akım değeri ilkinden daha yüksekse belli ki motor daha o frekansa ait devrini bitirememiştir.

Sürücümün vektör kontrollü olması ne işime yarayacak ? hem de pahalı ..

Sayın ziyaretçimiz, Yukarıda değindiğimiz onca açıklamanın özü şudur;
Vektör kontrollü bir sürücüde motor 5 devir dönerken de, 50 devir dönerken de, 500 devir dönerken de aynı torku alırsınız. Yani motorunuz güç kaybına UĞRAMAZ.

Yüksek kalkış momenti sayesinde motorlarda titreme, bayılma, veya kilitlenme durumu oluşmaz. O yüzden vektör kontrollü cihazlar tam kapasite akımını devamlı verecek şekilde tasarlanırlar. PAHALI OLMALARI bu sebepten dolayıdır.

Bir asenkron motor, DC motora çok benzer. Bunların bir mıknatıslama akımı ve akım üreten bir tork kaynağına ihtiyaçları vardır. Alan sargısı ve armatür sargısı, doğru akım motorunda iki akım iki farklı sargılar içinde beslenir.

Ac akım motorlarında ise tek bir sargı bulunur, Stator sargı. Bu yüzden vektör sürüş tarzında bu iki bileşenin başka bir şekilde birbirinden ayırmak gerekir. Bu mıknatıslanma akımı her zaman 90 derece ve akım ile üretilen tork gerilimi ile aynı fazda olduğu zaman anca kaydeder. Bunun dışında her zaman 90 derece olan iki vektörün (Id ve Iq) (vektör toplamı) ve doğru frekans ve gerilim ile sürülen bir PWM modülüne, üç fazlı sistemler için vektör bilgilerini gönderilir.

İşte bu yüzden vektör kontrolü, devir kaybı yaşanmaması gereken uygulamalarda özellikle tercih edilmelidir. Hassas uygulamalarda kaldırma ve pozisyon kontrolü gereken makinalarda, duruş kalkış önemi olan veya yüksek
hızlanma momenti gereken yerlerde , Pahalı da olsa vektör kontrolü olması ŞARTTIR.

Bir sürücü motoru hem vektör hem de V/F olarak kontrol edebilir mi?

Evet. Kaliteli bir Ac inverter sürücüsü, bu seçenekleri parametrik olarak kullanıcısına sunar. Kullanıcı ihtiyacına göre, motoru ne tarz kontrol edeceğine karar verir ve ilgili moda alır. O yüzden Vektör kontrollü cihazlar DAHA UZUN ÖMÜRLÜ ÇALIŞIRLAR.